დისციპლინა არის უსაფრთხოებისა და ეკიპაჟის წარმატებული მუშაობის საფუძველი საზღვაო პროფესიისათვის.
თუმცა ზოგჯერ მეზღვაურებს სთხოვენ შეასრულონ საქმეები, რომლებიც არ მიეკუთვნება მათ პირდაპირ პროფესიულ მოვალეობებს — მაგალითად, ზედნაშენის შეღებვა პორტში, ტვირთის ბაგირების გაწმენდა, კონტეინერების გადმოტვირთვა ან დოკის მუშების დახმარება.
ასეთი საქმიანობა ოფიციალურად ცნობილია როგორც Non-Seafarers Work (სამუშაო, რომელიც არ შედის მეზღვაურის მოვალეობებში).სად გადის ზღვარი კანონიერ დავალებასა და ექსპლუატაციას შორის?
განვიხილოთ ეს საკითხი საერთაშორისო კონვენციებისა და პროფკავშირების შეთანხმებების საფუძველზე.
1. რა არის Non-Seafarers Work
ITF (International Transport Workers’ Federation) და IBF (International Bargaining Forum) კოლექტიური შეთანხმებების მიხედვით,
Non-Seafarers Work ნიშნავს ნებისმიერ საქმიანობას, რომელიც ბუნებრივად უნდა შესრულდეს პორტის მუშაკების, სტივიდორების ან სანაპირო პერსონალის მიერ და არა ეკიპაჟის წევრების მიერ.ასეთ სამუშაოებად ითვლება:
ტვირთის ჩატვირთვა/გადმოტვირთვა პორტში;
კონტეინერების დამაგრება ან მოხსნა (lashing/unlashing);
ტვირთის ამძიმება, თოკების შეცვლა, გემბანის სამუშაოები ოფიციალური მოვალეობების ფარგლებს გარეთ;
სამუშაოები, რომლებსაც მფლობელი აკისრებს ეკიპაჟს პორტის მუშაკების დაქირავების თავიდან ასაცილებლად.
2. სამართლებრივი საფუძველი: რას ამბობს კონვენციები და შეთანხმებები
a) საზღვაო შრომის კონვენცია (MLC 2006)
MLC Regulation 2.1 და Standard A2.1 ითხოვს, რომ მეზღვაურის სამუშაოს აღწერა იყოს მკაფიოდ განსაზღვრული Seafarer’s Employment Agreement (SEA)-ში და უნდა შეესაბამებოდეს მის პოზიციასა და კვალიფიკაციას.
ეს ნიშნავს, რომ მეზღვაურს ვერ მოსთხოვენ იმ სამუშაოს შესრულებას, რომელიც სცილდება მის პროფესიულ მოვალეობებს ან სერტიფიკაციის ფარგლებს.
b) ILO კონვენცია №147 (Merchant Shipping Convention)
ამ კონვენციით გარანტირებულია, რომ მეზღვაურის შრომა რეგულირდება საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, რაც უზრუნველყოფს უსაფრთხოებას, ღირსეულ პირობებს და შრომითი უფლებების დაცვას.
მეზღვაურის "არაპროფილურ" სამუშაოებზე იძულება მისი თანხმობის გარეშე წარმოადგენს ხელშეკრულების დარღვევას.
c) ITF / IBF კოლექტიური შეთანხმებები (CBA)
ITF და IBF პირდაპირ კრძალავენ მეზღვაურების ჩართვას lashing, unlashing, cargo securing და სხვა დოკის სამუშაოებში წერილობითი თანხმობის გარეშე.
IBF Dockers’ Clause-ის სტანდარტული ფორმულირება ამბობს:
„ეკიპაჟი არ უნდა იყოს ვალდებული ან წახალისებული შეასრულოს ტვირთის დამუშავება ან სხვა დოკის სამუშაოები, რომლებიც ტრადიციულად ხორციელდება სანაპირო მუშაკების მიერ, გარდა გამონაკლის შემთხვევებისა და პროფკავშირის თანხმობის გარეშე.“
ანუ:
მეზღვაურის იძულება ასეთი სამუშაოს შესასრულებლად დაუშვებელია;
თუ მფლობელი მაინც მოითხოვს, საჭიროა პროფკავშირის ან ITF ინსპექტორის წერილობითი თანხმობა;
ასეთი სამუშაო დაშვებულია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, მაგალითად, მცირე პორტებში, სადაც დოკის მუშები არ არიან ხელმისაწვდომი.
3. რატომ ახვევენ მფლობელები მეზღვაურებს Non-Seafarers Work-ს
მთავარი მიზეზი არის ხარჯების შემცირება.
პორტის გადასახადები და მუშათა მომსახურება ძვირია, ამიტომ ზოგიერთი კომპანია ცდილობს ეს ხარჯი ეკიპაჟზე გადაანაწილოს.
მეზღვაურებს ხშირად ეუბნებიან:
„ეს შენი მოვალეობის ნაწილია,“
ან
„ყველამ უნდა დაეხმაროს, რომ გადმოტვირთვა სწრაფად დასრულდეს.“
თუმცა ასეთი არგუმენტები არასოდეს არის იურიდიულად გამართლებული,
თუ დავალება სცილდება კონტრაქტის პირობებს და იწვევს გადაღლას ან უსაფრთხოების რისკებს.
4. პროფკავშირებისა და ITF-ის პოზიცია
ITF კატეგორიულად ეწინააღმდეგება Non-Seafarers Work-ს მეზღვაურების მიერ.
2018 წელს ორგანიზაციამ გამოსცა Circular 027/IBF Dockers’ Clause, სადაც განიმარტა:
ნებისმიერი ტვირთის სამუშაო, რომელიც შესრულებულია ეკიპაჟის მიერ, წარმოადგენს CBA-ის დარღვევას;
თუ მფლობელი აიძულებს ეკიპაჟს, ITF-ს შეუძლია შეიტანოს საჩივარი და მოითხოვოს კომპენსაცია;
გემი შეიძლება შეიყვანონ ITF-ის შავ სიაში, ხოლო კომპანია დაჯარიმდეს.
პროფკავშირები ასევე მოუწოდებენ მეზღვაურებს დააფიქსირონ დარღვევები — გადაიღონ ფოტოები, ჩაიწერონ თარიღი და სამუშაოს ტიპი, და, თუ შესაძლებელია, აცნობონ ITF ინსპექტორს უახლოეს პორტში.
5. გემის მფლობელთა პოზიცია და IBF-ის კომპრომისი
მფლობელები ამტკიცებენ, რომ მოკლევადიანი სამუშაოები, როგორიცაა კონტეინერის დამაგრებების შემოწმება რეისამდე, ეკიპაჟის მოვალეობების ნაწილია.
IBF ნაწილობრივ ეთანხმება ამ მიდგომას:
თუ სამუშაო მიზნად ისახავს ნაოსნობის უსაფრთხოების უზრუნველყოფას და არ ცვლის დოკის მუშებს, ის დაშვებულია.
თუმცა, თუ ის სრულდება სანაპირო პერსონალის ნაცვლად, ეს უკვე წარმოადგენს დარღვევას.
6. სხვადასხვა ფლაგის ქვეყნების პრაქტიკა
ნორვეგია, დანია, ნიდერლანდები — მკაცრად კრძალავენ Non-Seafarers Work-ს პროფკავშირის თანხმობის გარეშე.
ლიბერია, პანამა, მარშალის კუნძულები — მოითხოვენ წერილობით ჩანაწერს გემის დოკუმენტაციაში, თუ ეკიპაჟი ასრულებს ასეთ სამუშაოს.
გაერთიანებული სამეფო და მენის კუნძული — იყენებენ IBF CBA სტანდარტებს და მხარს უჭერენ ITF-ის ინსპექციურ მექანიზმებს.
სინგაპური და მალტა — ნებადართულია მხოლოდ მაშინ, როცა სანაპირო მუშაკები არ არიან ხელმისაწვდომი და სამუშაო ანაზღაურდება ზედმეტ საათებში.
7. მეზღვაურის უფლებები და დაცვა
თუ მეზღვაური უარს ამბობს შეასრულოს სამუშაო, რომელიც არ შედის მის მოვალეობებში, ეს არ ითვლება დისციპლინურ დარღვევად,
თუ იგი თავაზიანად ეყრდნობა ხელშეკრულებისა და პროფკავშირის ნორმებს.კონფლიქტის შემთხვევაში:
მეზღვაურს შეუძლია შეატყობინოს კაპიტანს;
თუ კაპიტანი რეაგირებას არ ახდენს — დაუკავშირდეს ITF-ს უახლოეს პორტში ან ონლაინ ფორმით;
ყველა დარღვევა იფიქსირება და შეიძლება გამოიწვიოს სჯა-დაჯერა მფლობელისთვის.
გარდა ამისა, MLC 2006 იცავს მეზღვაურის უფლებას არ გადატვირთოს სამუშაოს შესრულებით და იმუშაოს უსაფრთხო გარემოში.
8. დასკვნა
მეზღვაურმა უნდა შეასრულოს ყველა კანონიერი და უსაფრთხო დავალება, რომელიც დაკავშირებულია მის პოზიციასა და კონტრაქტთან.
თუმცა, ის ვერ არის ვალდებული შეასრულოს სამუშაოები, რომლებიც ტრადიციულად ასრულებენ დოკის მუშები ან სანაპირო პერსონალი.
ასე წოდებული Non-Seafarers Work არ არის მხოლოდ „შიდა საკითხი,“
ეს არის საერთაშორისო სამართლისა და პროფკავშირის დაცვის საგანი.IBF Dockers’ Clause-ისა და MLC 2006-ის დადგენილებების დაცვა ინარჩუნებს ბალანსს გემის მფლობელის ინტერესებსა და მეზღვაურის უფლებებს შორის,
და ყველაზე მთავარია — იცავს ღირსებას, სამართლიანობასა და პროფესიულ უსაფრთხოებას.
